دانشگاه تربت حیدریه در سال ۱۳۸۴ با راه‌اندازی آموزشکده فنی تأسیس شد و در سال ۱۳۹۱ با موافقت قطعی شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به دانشگاه ارتقا یافت. زمین اولیه این دانشگاه، به مساحت ۵ هکتار، همراه با یک سوله چندمنظوره ۳,۰۰۰ متری، در همان سال توسط خیرین اهدا شد.

در سال ۱۳۹۰، مجموعه دانشگاه به این مکان منتقل شد و با خرید زمین‌های اطراف، مساحت پردیس دانشگاه به ۲۳ هکتار افزایش یافت. در حال حاضر، دانشگاه تربت حیدریه با بهره‌مندی بیش از ۳۰,۰۰۰ مترمربع زیربنا، شامل فضاهای آموزشی، پژوهشی، اداری، فرهنگی و ورزشی، به فعالیت خود ادامه می‌دهد. از جمله امکانات شاخص آن می‌توان به مسجد بزرگ پیامبر اعظم (ص)، کتابخانه مرکزی، موزه مفاخر، مرکز انفورماتیک، گلخانه تحقیقاتی، دیتاسنتر و آزمایشگاه‌های تحقیقاتی در حوزه‌های بلاک‌چین، رباتیک، سیستم‌های کنترل و انرژی‌های تجدیدپذیر اشاره کرد. علاوه بر این، سه سالن آمفی‌تئاتر، سالن جلسات، سالن غذاخوری بزرگ شکرانه، مجتمع‌های فرهنگی و رفاهی، و دو مجموعه ورزشی نیز از دیگر بخش‌های این دانشگاه هستند.

کتابخانه مرکزی دانشگاه با بیش از ۶,۳۰۰ عنوان کتاب و حدود ۲۰,۰۰۰ جلد، سهم مهمی در رشد علم و تحقیق ایفا می‌کند. این کتابخانه بخشی از فهرستگان ملی است و اطلاعات آن از طریق پایگاه کتابخانه‌های ایران در دسترس پژوهشگران سراسر کشور قرار دارد. همچنین، دانشگاه با ارتقای فناوری کتابخانه‌ای، دسترسی به پایگاه‌های اطلاعاتی داخلی و خارجی، مشابهت‌یابی مقالات علمی و اصلاح گرامری متون را برای پژوهشگران فراهم کرده است. انتشارات دانشگاه نیز تاکنون نزدیک به ۵۰ عنوان کتاب در زمینه‌های مختلف تألیف، گردآوری و ترجمه منتشر کرده است.

از مراکز وابسته به دانشگاه می‌توان به پژوهشکده زعفران اشاره کرد که در زمینی به مساحت ۲۰ هکتار و ساختمانی ۱,۸۰۰ متری فعالیت می‌کند. این پژوهشکده که دارای آزمایشگاه‌های همکار استاندارد است، نقش مهمی در تحقیقات علمی و تعامل با صنعت دارد. همچنین، مرکز رشد واحدهای فناور تربت حیدریه از استارتاپ‌ها و ایده‌های نوآورانه حمایت می‌کند. فعالیت‌های بین‌المللی دانشگاه نیز در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته است. این دانشگاه با دانشگاه‌های معتبری همچون لوند (سوئد)، پارما و توشا (ایتالیا) تفاهم‌نامه همکاری امضا کرده است. در سال ۱۳۹۶، تیم دانشجویی دانشگاه در مسابقه ربات‌های پرنده دانشگاه ROC هلند، به‌عنوان تنها تیم غیراروپایی، مقام چهارم را کسب کرد. همچنین، دانشگاه در پروژه اراسموس پلاس اتحادیه اروپا مشارکت داشته و موفق به جذب بیش از ۲۰۰,۰۰۰ یورو بودجه برای برنامه‌های پژوهشی شده است. دانشگاه تربت حیدریه با بیش از ۷۰ عضو هیئت علمی و دو دانشکده (کشاورزی و فنی و مهندسی) فعالیت می‌کند. در حال حاضر، بیش از 2300 دانشجو در مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در این دانشگاه تحصیل می‌کنند.

همچنین، در پاییز ۱۴۰۳، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مجوز جذب دانشجوی بین‌المللی در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را به این دانشگاه اعطا کرد. این دستاورد، زمینه‌ساز تقویت جایگاه علمی و بین‌المللی دانشگاه خواهد بود.

دانشگاه تربت حیدریه به‌عنوان یکی از مراکز علمی و فرهنگی معتبر در منطقه، با هدف گسترش آموزش عالی، ارتقای سطح علمی جوانان و تربیت نیروهای متخصص تأسیس شده است. این دانشگاه در طول سال‌های فعالیت خود توانسته با بهره‌مندی از اساتید مجرب، کارکنان دلسوز و دانشجویان پرتلاش، جایگاه ویژه‌ای در میان دانشگاه‌های کشور به‌دست آورد.

در حال حاضر دانشگاه تربت حیدریه با دارا بودن دانشکده‌ها و گروه‌های آموزشی متنوع، رشته‌های مختلف در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، محیطی پویا برای رشد علمی و فرهنگی دانشجویان فراهم کرده است. امکانات آموزشی، پژوهشی و ورزشی دانشگاه نیز در مسیر ارتقای کیفیت تحصیل و زندگی دانشجویی به‌طور مستمر توسعه می‌یابد.

این دانشگاه علاوه بر رسالت آموزشی، در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و پژوهشی نیز فعالیت‌های ارزشمندی داشته و همواره تلاش می‌کند با تعامل مؤثر با جامعه و صنعت، نقش‌آفرینی شایسته‌ای در توسعه منطقه‌ای و ملی داشته باشد